Dlaczego boimy się podejmowania decyzji - szczególnie tych długoterminowych?
Każdy dzień rozpoczynamy i kończymy jakąś decyzją. W trakcie życia podejmujemy ich setki tysięcy, jak nie miliony. Można nawet zaryzykować stwierdzeniem, że każda z nas znajduje się w nieustannie trwającym procesie decyzyjnym. Zatem skąd bierze się problem z ich podejmowaniem?
Biorąc pod uwagę ilość i co istotniejsze w tym przypadku, częstotliwość, powinnyśmy być mistrzyniami w tym zakresie, a jednak często tak nie jest.
Prowadzone przez psychologów badania oraz obserwacje wielu coachów jednoznacznie pokazują, że lęk przed podjęciem decyzji jest jednym z najczęściej nam towarzyszących. Niestety sprawia, że powstają w nas blokady, które skutecznie sabotują naszą naturalną chęć do odkrywania własnego potencjału oraz doświadczania tego wszystkiego, co oferuje współczesny świat.
Każda z nas wie, że obecnie mamy ogromny wybór w palecie możliwości!
W czym tkwi główna przyczyna rozterek i niezdecydowania?
Odpowiedź na to pytanie można zawrzeć w jednym zdaniu.
Wszystko tak naprawdę sprowadza się do wagi konsekwencji, jakie niesie za sobą dokonanie wyboru i podjęcie decyzji, ale również brak jakiejkolwiek gwarancji, że jej końcowy rezultat będzie dla nas korzystny.
Dotyczy to w szczególności decyzji długofalowych, których skutki możemy odczuwać przez całe nasze życie.
Im trudniejsza decyzja i obarczona większym stopniem ryzyka, tym większy w nas strach, i obawy, że nie sprostamy działaniom, jakie za tym idą, ale i oczekiwaniom innych ludzi względem nas. To, co warto sobie uświadomić, co może pomóc to, zrozumienie, że wszystko, co czujemy (zarówno dobre, jak i trudne emocje) w momencie, gdy zapada ważna dla nas decyzja, jest czymś zupełnie normalnym.
Kiedy planujemy zrobić coś zupełnie nowego, kiedy otwieramy się na rzeczy dotąd nieznane, każda z nas się boi, odczuwa niepokój, ale również ekscytację i ciekawość.
Istotne jest, aby uzmysłowić sobie, że kiedy na czymś tak naprawdę nam zależy, to odczuwany stres nie jest czymś nadzwyczajnym. Jest on niejako wpisany w proces decyzyjny w szczególności, gdy czegoś bardzo mocno pragniemy.
Pamiętajmy, że obojętność – co za tym idzie niski poziom motywacji i determinacji nie jest pożądanym objawem w momencie podejmowania kluczowych decyzji!
Odczuwanie strachu i stresu nie zawsze musi mieć negatywne konotacje. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku doświadczania różnego rodzaju lęków w tym także lęku przed podjęciem samodzielnej decyzji.
Każdy lęk potrafi skutecznie sparaliżować naszą chęć do rozwoju i podejmowania działań oraz dokonania dobrej zmiany, kiedy uznamy, że jej potrzebujemy.
5 źródeł lęku
Lęk przed podjęciem decyzji nie bierze się znikąd, nie rodzimy się z nim. Co zatem jest przyczyną jego powstania? Powodów jest wiele!
1.
Po pierwsze, może on być następstwem przesadnej nadopiekuńczości oraz nadmiernej, często nieuzasadnionej ostrożności rodziców czy opiekunów prawnych w okresie dzieciństwa i adolescencji.
Bezpodstawne hamowanie nieograniczonej chęci do poznawania i eksplorowania otoczenia u dzieci powoduje, że lęki rodziców wpływają na kształtowanie się w nich wielu ograniczających zachowań, w których dominuje niepewność, niezdecydowanie, nieufność i uciekanie od odpowiedzialności.
2.
Po drugie, jeśli jako dzieci czy nastolatki doświadczyliśmy ze strony najbliższego otoczenia braku akceptacji, zaufania i wiary w nasze możliwości oraz niezauważania czy niedoceniania osiągnięć to jako dorośli ludzie możemy borykać się z problem podejmowania odważnych decyzji, gdyż podświadomie obawiamy się krytyki i oceny innych osób.
3.
Po trzecie, lęk ten może być efektem przekonań i nawyków, które zostały nam przekazane, kiedy jako dzieci nie mieliśmy wpływu, ani świadomości tego co do siebie bierzemy lub które sami sobie wyrobiliśmy na podstawie naszych dotychczasowych przeżyć i doświadczeń.
4.
Po czwarte, może on być rezultatem tego, że nie nauczono nas podejmowania decyzji, kiedy dorastaliśmy oraz co istotniejsze brania odpowiedzialności za konsekwencje naszych zachowań i działań. Niestety zdarza się tak, że nasi rodzice z przesadnej troski lub z przekonania, że widzą, co jest dla nas lepsze, nie pozwalają nam samodzielnie dokonywać wyborów i podejmować decyzji.
Oczywiście proces uczenia powinien przebiegać adekwatnie do naszego wieku i etapu rozwoju. Niemniej bardzo istotne jest to, abyśmy, zaczynając od podejmowania mniejszych decyzji, mieli szansę oswoić się z reakcjami i emocjami, które temu towarzyszą. Pozwala nam to w życiu dorosłym na lepsze radzenie sobie z podejmowaniem ważnych decyzji.
5.
Po piąte, źródłem tego lęku jest bardzo często obawa przed popełnieniem pomyłki. Dlatego tak ważne jest to, by dać sobie wewnętrzną zgodę i przyzwolenie na popełnienie błędu i na zmianę decyzji, jeśli będzie to konieczne.
Warto pamiętać, że uczenie się na własnych błędach jest najcenniejszą lekcją, jaką same sobie możemy dać. Nabyte dzięki temu bezcenne doświadczenie pozwala na racjonalne wyciąganie wniosków i wcielanie ich w życie, by nie powielać tych samych pomyłek w przyszłości.
3 kroki do wyjścia z patowej sytuacji
Zanim podejmiemy decyzję w szczególności dla nas bardzo ważną, która jest niejako obarczona dużą odpowiedzialnością i poważnymi konsekwencjami warto zastosować trzy kroki, które pozwolą nam zdecydować najlepiej, jak potrafimy w danym momencie.
1.
Skoncentrujmy się na tym, co możemy zyskać poprzez zrobienie listy korzyści. Podejdźmy do tego w sposób obiektywny, a nie naiwny. Przesadny optymizm lub nadmierny pesymizm nie jest dla nas dobry w takich okolicznościach, a wręcz może zaszkodzić, zniekształcając realny obraz sytuacji, w której się znajdujemy i przyszłości, przed którą stoimy.
2.
Odróbmy lekcje, czyli zbierzmy fakty i informacje, które mogą być dla nas pomocne. Nie bójmy się poprosić o poradę specjalistów reprezentujących dziedzinę, której dotyczy decyzja. Dobre przygotowanie to podstawa podjęcia przemyślanej decyzji.
Warto również wesprzeć się opiniami ludzi, którzy byli w podobnej sytuacji. Najlepiej skorzystać z kilku źródeł, by rozwiać wszystkie wątpliwości, obawy czy obiekcje. Kluczem jest tu sprawdzona wiedza i nasze rzetelne podejście do tematu, by zminimalizować ewentualne negatywne skutki.
3.
Przyjmijmy całkowitą odpowiedzialność za swoje decyzje ze wszystkimi konsekwencjami, jakie za nią stoją. Niestety wszyscy mamy skłonność do szukania winnego, kiedy coś nie idzie po naszej myśli lub zgodnie z zakładanym planem. Takie postępowanie to droga donikąd.
Dlatego też dobrym rozwiązaniem jest: po pierwsze dać sobie zgodę na to, że możemy popełnić błąd, po drugie na skorygowanie lub zmianę kierunku naszych działań, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Nie obawiajmy się krytyki otoczenia. Pamiętajmy, nasz los jest w naszych rękach, od momentu, kiedy weszliśmy w dorosłość. Poza tym nikt z nas nie jest doskonały i nieomylny.
Ciekawostka
Najnowsze badania pokazują, że ludzie w takim samym stopniu boją się porażki, co dużego sukcesu. Odczuwają również podobny poziom stresu. Jak widać, nie tylko obawiamy się negatywnych konsekwencji. Odpowiedzialność, która na nas spoczywa, gdy osiągamy wysokie rezultaty w życiu zawodowym, także może być dla nas blokująca i hamować nas przed np. ubieganiem się o awans czy założeniem własnej działalności gospodarczej, by rozwijać swój pomysł na biznes.
Wynika z tego jasno, że sami również możemy się sabotować i ograniczać, jeśli nie przezwyciężymy tego autodestrukcyjnego lęku.
Zredukowanie lęku przed podjęciem decyzji jest procesem rozciągniętym w czasie. Długość jego trwania zależy od stopnia naszego zaangażowania. Zmiana ograniczających zachowań i błędnych przekonań oraz negatywnych nawyków nie dzieje się z dnia na dzień. Ważne jest, abyśmy otworzyły się na zdobywanie wiedzy w tym temacie i co istotniejsze na poznanie siebie.
W chwili, gdy pomimo dręczących obaw postanowimy zaryzykować i praktykować podejmowanie decyzji poziom odczuwanego niepokoju sukcesywnie będzie się zmniejszał — co za tym idzie — nastąpi wzrost naszej pewności siebie i wiary we własną sprawczość.
Ponadto zbudujemy w sobie przekonanie, że poradzimy sobie bez względu na to jak ważną, trudną i niekomfortową decyzję będziemy chciały podjąć.