Anatomia Mocy. Podcast | 17: Niezależność, która chroni — o pieniądzach, tożsamości i dziedziczeniu traum

Pieniądze są pierwszą linią obrony

Zacznijmy od tego, co konkretne. Niezależność finansowa to kwestia bezpieczeństwa. Paulina przyznaje wprost, że już na studiach bardzo jej na tym zależało. Tyle że w praktyce oznaczało to wybory, które nie były łatwe – między pasją do historii sztuki a drogą, która dawała realną samodzielność ekonomiczną. Wybrała tę drugą. I nie uważa tego za zdradę siebie.

To ważna lekcja: niezależność finansowa nie zawsze wygląda tak, jak sobie wyobrażałyśmy. Czasem wygląda jak praca w korporacji zamiast w muzeum. Czasem jak odkładanie co miesiąc kwoty, która wydaje się śmieszna, ale buduje poduszkę finansową, która pewnego dnia uratuje cię, da ci zdolność do podjęcia trudnej decyzji.

Bo o to chodzi. Kiedy masz zabezpieczenie finansowe, masz też coś znacznie cenniejszego: mniejszy lęk przy podejmowaniu decyzji. Nie musisz się zgadzać na rzeczy, na które nie powinnaś się zgadzać. Nie musisz zostawać tam, gdzie nie powinnaś zostawać.

Przemoc finansowa zaczyna się niewinnie

Jedno z najważniejszych zdań w tej rozmowie padło właśnie przy tym wątku. Paulina powiedziała, że przemoc finansowa rzadko zaczyna się od razu jako przemoc. Zaczyna się od logicznego, na pozór troskliwego argumentu:

po co masz pracować, skoro ja cię utrzymam?

Potem przychodzi dziecko. Potem mijają miesiące. Potem lata. I nagle kobieta, która chciałaby odejść z miejsca, które ją rani, stwierdza, że nie może, bo nie ma już własnych dochodów, własnych pieniędzy, własnej ścieżki powrotu.

Dlatego ciągłość zatrudnienia i własne środki finansowe to nie wyraz nieufności wobec partnera. To wyraz troski o siebie. O tę wersję siebie, która za kilka lat będzie musiała podejmować decyzje i żeby mogła je podejmować swobodnie.

Niezależność myślenia zaczyna się od tożsamości

Ale niezależność to nie tylko konto bankowe. To też – a może przede wszystkim – zdolność do myślenia własną głową.

Paulina mówi o tym precyzyjnie: zanim podejmiesz jakąkolwiek ważną decyzję, zrób dwa kroki do tyłu i zadaj sobie pytania:

• czy to jest mój wybór,
• czy robię to dlatego, że tak wypada,
• tak się teraz robi,
• tego ode mnie oczekują?

To wymaga samoświadomości. A samoświadomość wymaga czasu i gotowości do bycia ze sobą w szczerości.

Doprecyzowano to w podcaście pojęciem tożsamości: nie tej historycznej czy narodowej, ale tej najbardziej osobistej:

kim jestem, jak siebie definiuję, co jest moje, a co tylko na mnie nałożone.

Kiedy wiesz, kim jesteś, możesz podejmować decyzje spójne z tym konstruktem. Nawet jeśli nie są idealne, nie są zdradą siebie, ale są konsekwencją.

I właśnie dlatego Paulina pracuje w korporacji i pisze powieści. Nie dlatego, że musiała wybrać jedno kosztem drugiego, ale dlatego, że obie te rzeczy mieszczą się w jej tożsamości. Żadna z nich jej nie definiuje w całości. Obie są jej częścią.

Dlaczego powtarzamy wzorce, które nas ranią?

To pytanie, które Sylwia zadała Paulinie wprost i które powraca w twórczości Pauliny jak echo.

Jej debiutancka powieść Kądziel – tytuł nawiązujący do dawnego określenia linii żeńskiej – to historia czterech pokoleń kobiet: Teresy, Aleksandry, Marii i współczesnej Leny, która dowiadując się o ciąży, odkrywa w sobie tłumione przez lata lęki i wątpliwości. To literackie pytanie o to, ile z tego, co nosimy w sobie, naprawdę jest nasze, a ile zostało nam po prostu przekazane.

Paulina nie daje prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego tak trudno przerwać tę sztafetę. Bo prosta odpowiedź byłaby nieuczciwa. Mówi natomiast o czymś, co niektórzy rozumieją intuicyjnie: to, co znane, nawet jeśli nas rani, wydaje się bezpieczniejsze od nieznanego. Zmiana napawa lękiem. Możemy się bać, że nie zostaniemy zrozumiane, że zostaniemy wykluczone, że stracimy coś, co – choć toksyczne – jest jednak nasze.

I tu pojawia się kluczowa myśl:

im bardziej stajemy po swojej stronie, im więcej czasu poświęcamy na to, by siebie poznać i rozumieć, tym łatwiej nam odrzucić to, co nam szkodzi. Nie dlatego, że stajemy się silniejsze z dnia na dzień. Ale dlatego, że z czasem wiemy już, za co walczymy.

Metoda małych kroków – niedoceniana rewolucja

Kiedy Sylwia zapytała Paulinę o praktyczną radę, ta odpowiedziała bez wahania:

zacznij od tego, co sprawia ci radość.

Nie od tego, co trudne. Nie od tego, co trzeba naprawić. Od radości.

I idź w jej stronę małymi krokami. Ewolucyjnie, nie rewolucyjnie. Bo zmiany, które wprowadzamy stopniowo, mają znacznie większą szansę, żeby zostać. Gwałtowne przemiany robią wrażenie, ale rzadko wytrzymują zderzenie z codziennością.

To dotyczy zarówno budowania niezależności finansowej – regularne odkładanie niewielkich kwot jest skuteczniejsze niż jednorazowe, dramatyczne postanowienia – jak i pracy nad wzorcami myślenia. Każdy mały krok w stronę tego, co nas buduje, to jednocześnie krok od tego, co nas rani.

Niezależność nie jest samotnością

Sylwia przyznaje, ze zapytała raz na warsztacie w areszcie śledczym z kobietami podczas FORCE o ich niezależność. Powiedziała, że kiedy rozmawiała z osadzonymi o niezależności, jedna z uczestniczek powiedziała głośno to, co pewnie wielu z nas myśli po cichu:

ale to znaczy, że zostanę sama.

To przekonanie jest bardzo głęboko zakorzenione. I bardzo zrozumiałe, bo jako gatunek jesteśmy stworzeni do wspólnoty. Izolacja boli. Wykluczenie boli.

Paulina tu powiedziała jeszcze coś, co warto zapamiętać:

niezależność nie odpycha ludzi – odpycha tych, którym twoja zależność odpowiadała. I to jest coś zupełnie innego.

Kiedy pilnujesz swoich granic, kiedy wiesz, kim jesteś i czego chcesz, to przyciągasz ludzi, którzy cię szanują. Może ich będzie mniej. Ale relacje z nimi będą prawdziwe.

Co ma odejść, niech odejdzie

Na koniec Sylwia powiedziała coś, co nam od dawna kręci się po głowach i co wydaje się nam jedną z najtrudniejszych, a zarazem najwyzwoleńczych prawd o niezależności.

Bardzo często naszym ciężarem nie jest to, że sami nie chcemy odejść. To, że nie pozwalamy odejść czemuś lub komuś. I właśnie w tym tkwi nasza zależność – nie w więzach, które ktoś nam założył, ale w tych, które sami zaciskamy ze strachu przed pustką.

Co ma odejść, niech odejdzie. Co ma się złamać, niech się złamie. Co ma urosnąć, niech rośnie.

A żeby to zrobić => najpierw zadbaj o siebie. Wyśpij się. Zjedz porządnie. Upewnij się, że twoje podstawowe potrzeby są zaspokojone. Bo niezależność buduje się nie z heroicznego wysiłku, lecz z codziennej troski o siebie. Z tej małej, niepozornej, ciepłej siły, którą masz wtedy, kiedy jesteś po prostu zaopiekowana – przez siebie samą.

Paulinę Klimańską-Nowak znajdziesz na Facebooku i Instagramie: wystarczy wpisać jej imię i nazwisko z dopiskiem „autorka”. Jej powieść „Kądziel” jest dostępna w księgarniach.